Προεμφυτευτική γενετική διάγνωση για προδιάθεση για καρκίνο
Μερικές μορφές καρκίνου έχουν κληρονομική προδιάθεση. Αυτό σημαίνει ότι μια κληρονομούμενη μετάλλαξη σε ένα γονίδιο αυξάνει -από λίγο έως πολύ- την πιθανότητα το άτομο που φέρει τη μετάλλαξη να νοσήσει από καρκίνο.
Το γονίδιο BRCA1 είναι ένα από τα πιο γνωστά γονίδια που προδιαθέτει για καρκίνο μαστού ή και ωοθηκών, αλλά και καρκίνο του προστάτη και άλλα είδη καρκίνου στους άνδρες. Η ηθοποιός Αντζελίνα Ζολί, η οποία ανακοίνωσε δημοσίως ότι είναι φορέας του γονιδίου, έκανε μαστεκτομή για να αποφύγει τον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του μαστού. Έκτοτε δόθηκε μεγάλη δημοσιότητα στην κληρονομούμενη προδιάθεση και στο τι μπορεί να κάνει κάποιος για να αποφύγει μία ασθένεια όταν γνωρίζει τη γονιδιακή του κατάσταση.
Εδώ και πολλά χρόνια έχει πραγματοποιηθεί προεμφυτευτική διάγνωση για το γονίδιο BRCA1 και για γονίδια που προδιαθέτουν για καρκίνο του θυρεοειδούς και του παχέος εντέρου. Πολύ ενδιαφέρουσα είναι η ανασκόπηση της Dr Svetlana Rechitsky για την γενετική προδιάθεση στον καρκίνο και την προεμφυτευτική διάγνωση.
Πρόσφατα ανακοινώθηκε η γέννηση ενός παιδιού στη Μεγάλη Βρετανία, του Νώε, που έγινε μετά από προεμφυτευτική διάγνωση για μεταλλάξεις στο γονίδιο BRCA1.
Η μητέρα του Νώε, Ντανιέλ, είναι φορέας μίας παθογόνου μετάλλαξης του συγκεκριμένου γονιδίου.
Η Ντανιέλ πρόκειται να κάνει μαστεκτομή και υστερεκτομή για να μειώσει τον κίνδυνο να πάθει καρκίνο του μαστού και των ωοθηκών. Η μητέρα της, οι θείες της και οι εξαδέλφες της έχουν ήδη νοσήσει από καρκίνο του μαστού.
Καθώς δεν ήθελε να περάσουν και τα παιδιά της την ίδια αγωνία και να διατρέχουν τόσο μεγάλο κίνδυνο να νοσήσουν, όταν αποφάσισε να γίνει μητέρα επέλεξε να κάνει εξωσωματική (IVF) και προεμφυτευτική γενετική διάγνωση (PGD) ώστε το έμβρυο να μην έχει την μετάλλαξη BRCA1, πριν εμφυτευθεί στη μήτρα της.
Από τα τέσσερα έμβρυα που δημιουργήθηκαν μετά από εξωσωματική γονιμοποίηση, διαπιστώθηκε ότι τα τρία είχαν την μετάλλαξη του γονιδίου. Το έμβρυο που εμφυτεύθηκε και γεννήθηκε ο Νώε, δεν έχει μεταλλάξεις στο γονίδιο BRCA1.
Η γνώμη μου
Υπάρχει τεράστια αντιπαράθεση σχετικά με την προεμφυτευτική διάγνωση (PGD) για προδιάθεση στον καρκίνο.
Είχα την τιμή να κάνω την πρώτη παγκοσμίως προεμφυτευτική γενετική διάγνωση το 1989 στο Hammersmith Hospital, στο Λονδίνο. Σήμερα κάνουμε προεμφυτευτική διάγνωση με στόχο να γνωρίζουμε ότι ένα έμβρυο δεν έχει κληρονομήσει τη γενετική ασθένεια των γονιών του, πριν γίνει η εμβρυομεταφορά και ξεκινήσει η εγκυμοσύνη. Στην Ελλάδα γίνεται κυρίως για γενετικές ασθένειες όπως η μεσογειακή αναιμία, η κυστική ίνωση και η μυϊκή δυστροφία.
Οι μεταλλάξεις σε γονίδια που προδιαθέτουν για καρκίνο, δείχνουν μόνο την υψηλή πιθανότητα να αναπτύξει κανείς καρκίνο και όχι τη βεβαιότητα, όπως συμβαίνει με τη μεσογειακή αναιμία. Για παράδειγμα, η προγενετική διάγνωση για μεσογειακή αναιμία δίνει 100% βεβαιότητα ότι αν έχει τις μεταλλάξεις για μεσογειακή αναιμία το έμβρυο, θα νοσήσει. Στην περίπτωση της μεσογειακής αναιμίας η απόφαση είναι εύκολη, επειδή στηρίζεται σε συγκεκριμένα δεδομένα. Η κατάσταση είναι πιο περίπλοκη όταν πρόκειται για προδιάθεση σε καρκίνο, καθώς ένας άνθρωπος που φέρει τη μετάλλαξη, δεν είναι βέβαιο αν θα νοσήσει ή όχι. Η πιθανότητα να νοσήσει εξαρτάται από το οικογενειακό ιστορικό, από τον πληθυσμό στον οποίο ανήκει και από άλλα γονίδια (γνωστά ή άγνωστα για την ώρα) και τις μεταλλάξεις τους, αλλά και από επιγενετικές τροποποιήσεις στο συγκεκριμένο ή σε ρυθμιστικά γονίδια σχετικά με την έκφρασή τους.
Η επιλογή ενός εμβρύου που δεν φέρει τη μετάλλαξη μπορεί με την πρώτη ματιά να φαίνεται προφανής ή επιθυμητή λύση, και είναι απόλυτα σεβαστή για μία οικογένεια που έχει υποφέρει και έχει δει πολλά άτομα να νοσούν από καρκίνο.
Δεν πρέπει να ξεχνάμε όμως ότι αν η PGD έδειχνε ότι ένα έμβρυο έχει τη μετάλλαξη BRCA1 και οι γονείς αποφάσιζαν να μην γίνει η εμφύτευση στη μήτρα, είναι πιθανό να στερούσαν από ένα έμβρυο τη δυνατότητα να γεννηθεί και πιθανώς να νοσήσει για παράδειγμα όταν θα είναι πλέον 60 ετών. Η απόφαση μετά από προεμφυτευτική διάγνωση για προδιάθεση στον καρκίνο είναι ακόμα πιο δύσκολη εάν το ζευγάρι είτε λόγω ηλικίας είτε λόγω υπογονιμότητας έχει λίγα έμβρυα και είναι όλα φορείς της μετάλλαξης.
Βιβλιογραφία:
Pregnancies from biopsied human preimplantation embryos sexed by Y-specific DNA amplification, A.H. Handyside, E.H.Kontogianni, K.Hardy, R.M.L. Winston, 1990, Nature
http://www.nature.com/nature/journal/v344/n6268/abs/344768a0.html
Introduction to preimplantation genetic diagnosis, Cambridge University Press 978-0-521-88471-6 – Preimplantation Genetic Diagnosis: Second Edition
http://assets.cambridge.org/97805218/84716/excerpt/9780521884716_excerpt.pdf
Preimplantation genetic diagnosis for cancer predisposition, Svetlana Rechitsky, Tetiana Sharapova, Anver Kuliev, et al, Reproductive Biomedicine online, 2002
Preimplantation genetic diagnosis for BRCA1/2—a novel clinical experience, M Sagi, N Weinberg, A Eilat, E Aizenman, M Werner, E Girsh, Y Siminovsky, D Abeliovich, T Peretz, A Simon, N Laufer , Obstetrics and Gynaecology, 2009 http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/pd.2232/full
Preimplantation genetic diagnosis for BRCA1 exon 13 duplication mutation using linked polymorphic markers resulting in a live birth, Melinda J. Jasper, Jan Liebelt, Nicole D. Hussey, Obstetrics and Gynaecology, 2008
http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/pd.1925/full
Preimplantation genetic diagnosis, Prof Karen Sermon, MD, Prof André Van Steirteghem, MD, Prof Inge Liebaers, MD, The Lancet, 2004
http://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(04)16209-0/abstract
Views of BRCA gene mutation carriers on preimplantation genetic diagnosis as a reproductive option for hereditary breast and ovarian cancer, U. Menon, J. Harper, A. Sharma, L. Fraser, M. Burnell, K. ElMasry, C. Rodeck, I. Jacobs, Human Reproduction, 2007